1. Co i gdzie boli — mapa objawów
| Miejsce bólu | Najczęstsze źródło | Testy początkowe |
|---|---|---|
| Pachwina, przód uda | Staw biodrowy (koksartroza, FAI, obrąbek); mięśnie przywodziciele; przepuklina (wykluczyć) | Zakres rotacji, Scour, FADIR |
| Bok biodra, krętarz | GTPS — ścięgna pośladkowe, kaletka | Stanie jednonóż 30 s, palpacja, oporowane odwodzenie |
| Pośladek, kość krzyżowa | Kręgosłup lędźwiowy, SIJ, ścięgna kulszowo-goleniowe | Klaster Laslett, SLR, Slump |
2. Zakres ruchu — pierwszy test
Rotacja wewnętrzna i zewnętrzna w leżeniu na plecach (biodro 90°) lub na brzuchu, z pomiarem goniometrem. Ograniczenie rotacji wewnętrznej do ≤ 25° po stronie objawów jest jednym z elementów klastra na koksartrozę. Zapisz ból i twardy lub miękki opór końcowy. Porównaj strony.
3. Klaster Sutlive (2008) — zwyrodnienie biodra
- ból przy czynnym zgięciu biodra,
- ból przy czynnym wyproście (leżenie na brzuchu),
- ból przy Scour (przywiedzenie z osiowym dociskiem) — „szurający” test,
- ból przy przysiadzie (w pełnym głębokim),
- bierna rotacja wewnętrzna ≤ 25°.
Interpretacja: 3 z 5 — prawdopodobieństwo koksartrozy ok. 68%; 4 z 5 — ok. 91%. Przydatne przy bólu jednostronnym u osoby > 50. r.ż. Klaster ma ograniczoną czułość w łagodnych zmianach. Podstawą dalszego postępowania (ćwiczenia, edukacja, kontrola obciążenia) i tak nie jest RTG, tylko funkcja i objawy — ćwiczenia przy zwyrodnieniu biodra.
4. FADIR i FABER
- FADIR (zgięcie–przywiedzenie–rotacja wewnętrzna): pacjent leży, biodro zgięte 90°, bierne przywiedzenie i rotacja wewnętrzna. Dodatni: ból w pachwinie. Wysoka czułość (ok. 94%), niska swoistość — sensowny do wykluczania. Dodatni w FAI, obrąbku, koksartrozie i wielu innych.
- FABER / Patrick: stopa na kolanie przeciwnej nogi, odwodzenie i rotacja zewnętrzna. Ból w pachwinie sugeruje staw; ból w okolicy SIJ lub pośladka — SIJ/ kręgosłup.
- Test wyprostu z rotacją (posterior impingement) — rzadziej używany, ale przy bólu pośladkowo-głębokim pomocny.
Uwaga: obraz w rezonansie (obrąbek, kość „cam”) jest częsty u osób bez bólu. Test i obraz mają sens, tylko gdy pasują do objawów i funkcji.
5. GTPS — ból boczny biodra
- Stanie na jednej nodze 30 s: dodatni, jeśli po stronie krętarza pojawia się ból w ciągu 30 s. W pracach walidacyjnych czułość i swoistość ok. 100% i 97% (małe próby) — wymaga potwierdzenia, ale kliniczna użyteczność jest duża.
- Palpacja krętarza większego (odtworzenie znanego bólu).
- Oporowane odwodzenie/rotacja zewnętrzna — ból i osłabienie.
- Trendelenburg — opadanie miednicy po stronie unoszonej nogi przy staniu na jednej nodze: słabość odwodzicieli lub ból hamujący.
Leczenie: stopniowane obciążanie odwodzicieli, edukacja, unikanie długiej kompresji (leżenie na boku, krzyżowanie nóg) — patrz karta zaleceń GTPS i artykuł o bólu boku biodra.
6. Ocena funkcji
Test siedź–wstań 30 s (narzędzie), Timed Up and Go, schody, przysiad jednonóż. Służą do monitorowania postępów i planowania dawki. Progi zależą od wieku; nie stosuj jednego progu do każdej populacji.
Kiedy pilnie do lekarza
Ból biodra po upadku i niemożność obciążania nogi, gorączka z bólem stawu, u dziecka i nastolatka kulawizna z bólem biodra lub kolana (możliwa choroba biodra), nagły ból w pachwinie z obrzękiem uda, ból nocny narastający mimo zmiany pozycji.
Biodro badam w gabinecie w Dąbrowie Tarnowskiej. Zobacz też przegląd testów klinicznych i ból biodra: przyczyny i ćwiczenia.
Bezpłatne narzędzie: Dziennik bólu i ćwiczeń (z wykresem)
Zapisuj ból (0–10) i ćwiczenia raz dziennie. Po kilku dniach zobaczysz trend — i konkretne dane do rozmowy na wizycie. Otwórz →
Najczęstsze pytania
Jak rozpoznać koksartrozę bez RTG?
Klaster Sutlive: ból biodra po jednej stronie plus kombinacja objawów — ból przy przysiadzie, ból przy czynnym zgięciu biodra, ból przy Scour z przywiedzeniem, ból przy czynnym wyproście oraz rotacja wewnętrzna ≤ 25°. Cztery z pięciu podnoszą prawdopodobieństwo do ok. 91%.
Czy FADIR wykrywa uszkodzenie obrąbka?
FADIR jest bardzo czuły (ok. 94% w części badań) i bardzo mało swoisty. Ujemny wynik pomaga wykluczyć problem wewnątrz stawu, dodatni oznacza tylko, że coś w stawie lub okolicy boli.
Jaki test najlepiej wspiera rozpoznanie GTPS?
Test stania na jednej nodze (30 s) z bólem po stronie krętarza oraz tkliwość palpacyjna krętarza większego — kombinacja ma bardzo wysoką trafność w niewielkich badaniach.
