1. Kolejność myślenia
- Czerwone flagi i reguły Ottawa (złamanie).
- Ocena Achillesa i syndesmozy (uszkodzenia „wysokie”).
- Ocena więzadeł bocznych i stabilności — najlepiej po kilku dniach.
- Ocena funkcji: ruchomość, równowaga, siła, skok.
2. Reguły Ottawa dla stawu skokowego i stopy
RTG kostki jest wskazane, gdy występuje ból w okolicy kostek i: (a) tkliwość kostna na tylnej krawędzi lub końcówce kostki bocznej (do 6 cm) albo przyśrodkowej, lub (b) niemożność obciążenia nogi i zrobienia 4 kroków. RTG stopy: ból w śródstopiu i tkliwość podstawy V kości śródstopia lub kości łódkowatej albo niemożność obciążenia. Czułość reguły jest bardzo wysoka (ok. 98–99%), swoistość niska (ok. 30–40%) — służy do ograniczenia niepotrzebnych zdjęć. Źródło: NSW Health.
3. Syndesmoza (skręcenie „wysokie”)
- Squeeze test — ucisk goleni w połowie długości; ból w okolicy syndesmozy dystalnie.
- External rotation (Kleiger) — kolano zgięte 90°, stopa w dorsalfleksji, rotacja zewnętrzna: ból w okolicy syndesmozy.
- Cotton / translacja — przesunięcie kostki bocznej względem piszczeli.
- Dorsiflexion–compression — ból przy dorsalfleksji z dociskiem.
Pojedyncze testy mają umiarkowaną dokładność. Uraz syndesmozy (mechanizm rotacji zewnętrznej stopy, ból nad kością, wolniejszy powrót niż typowe skręcenie) często wymaga dłuższej ochrony i ortopedy. Nie forsuj testów przy świeżym, bolesnym urazie.
4. Więzadła boczne
- Szuflada przednia — pacjent siedzi/leży, stawy w lekkim zgięciu podeszwowym (10–20°), stabilizacja goleni i przesunięcie stopy do przodu. Dodatni: przesunięcie i wciągnięcie skóry przed kostką boczną („dimple sign”), miękki opór końcowy.
- Talar tilt — inwersja rzutu w neutralnej pozycji: ocena luzu i bólu (więzadło piętowo-strzałkowe).
- Palpacja ATFL, CFL.
Klaster: według van Dijka (1996) badanie 4–5 dni po urazie — tkliwość przed kostką boczną, wybroczyny/krwiak i dodatnia szuflada przednia — łącznie zapewnia czułość ok. 96% i swoistość ok. 84% dla całkowitego zerwania więzadeł. Wynik ma znaczenie dla planu, ale zerwanie więzadła często leczy się dziś zachowawczo z ćwiczeniami. Zobacz karta: skręcenie II stopnia.
5. Ruchomość, równowaga, siła
- Weight-bearing lunge test: kolano w kierunku ściany, pięta na podłodze; zapisz odległość palucha od ściany (cm) lub kąt. Porównaj strony.
- Stanie jednonóż oraz test równowagi; Star Excursion / Y-balance jako monitorowanie.
- Wspięcia na palce jednonóż (ile powtórzeń bez bólu), test skoków, ocena lądowania.
6. Ścięgno Achillesa
Zerwanie — triada Simmondsa
- Test Thompsona (Simmonds–Thompson): pacjent leży na brzuchu, stopy poza kozetką; ściśnij łydkę. Brak zgięcia podeszwowego = dodatni. Czułość ok. 96%, swoistość ok. 93%.
- Palpacja zagłębienia w przebiegu ścięgna (zwykle 2–6 cm nad przyczepem), niekiedy zamaskowana krwiakiem.
- Kąt spoczynkowy stopy: po stronie zerwania stopa jest bardziej w dorsalfleksji.
- Test Matlesa: pacjent na brzuchu, kolana zgięte 90°; po stronie zerwania stopa opada w dorsalfleksję (czułość ok. 88%).
Jeśli wszystkie trzy elementy triady są dodatnie, prawdopodobieństwo zerwania jest bardzo wysokie. Zachowany ruch stopy nie wyklucza zerwania częściowego (inne mięśnie zginają stopę). Potwierdza USG. Rehabilitacja po zerwaniu to długi proces — zerwanie Achillesa: rehabilitacja.
Tendinopatia
Ból w środkowej części ścięgna lub przyczepu, tkliwość, „łuk bólu” (przesuwa się z ruchem stopy), ból przy wspięciach i skokach; sztywność poranna. Test wspięć jednonóż i skoków pozwala dawkować obciążenie: ćwiczenia przy tendinopatii Achillesa.
Kiedy pilnie
Deformacja, niemożność obciążenia, zimna/sina/zdrętwiała stopa, „strzał” w tył łydki z nagłą słabością, ból łydki z obrzękiem (możliwa zakrzepica), rana z gorączką → pilna ocena medyczna.
Kostkę i Achillesa badam w gabinecie w Dąbrowie Tarnowskiej. Zobacz przegląd testów klinicznych.
Bezpłatne narzędzie: Dziennik bólu i ćwiczeń (z wykresem)
Zapisuj ból (0–10) i ćwiczenia raz dziennie. Po kilku dniach zobaczysz trend — i konkretne dane do rozmowy na wizycie. Otwórz →
Najczęstsze pytania
Kiedy po skręceniu kostki potrzebne jest RTG?
Gdy według reguł Ottawa występuje ból w okolicy kostek i tkliwość kostna na tylnej krawędzi lub końcówce kostki przyśrodkowej albo bocznej, lub w okolicy V kości śródstopia/ kości łódeczkowatej, albo pacjent nie może obciążyć nogi i zrobić 4 kroków. Wynik ujemny praktycznie wyklucza złamanie (czułość ok. 98%).
Czy Thompson wystarcza do rozpoznania zerwania Achillesa?
Prawidłowo wykonany jest bardzo dokładny (czułość ok. 96%, swoistość ok. 93%), ale najlepiej łączyć go z palpacją zagłębienia i oceną kąta ustawienia stopy (triada Simmondsa).
Kiedy wykonać szufladę przednią po skręceniu kostki?
Wg badania van Dijka, największą wartość ma badanie 4–5 dni po urazie, gdy zmniejszy się ból i obrzęk. Wczesne badanie jest utrudnione obroną mięśniową.
