Słownik pojęć fizjoterapii
40 pojęć wyjaśnionych prostym językiem — z linkami do poradników i narzędzi.
ACL (więzadło krzyżowe przednie)
Główne więzadło stabilizujące kolano przed przesunięciem piszczeli do przodu i rotacją. Jego uszkodzenie często wymaga operacji u osób uprawiających sporty z nagłymi zwrotami.
ACL‑RSI
Kwestionariusz oceniający gotowość psychiczną do powrotu do sportu po rekonstrukcji ACL (0–100 pkt.). Niski wynik oznacza lęk lub brak pewności siebie.
Artroskopia
Zabieg małoinwazyjny, w którym lekarz ogląda i leczy wnętrze stawu przez małe nacięcia (np. kolana, barku).
Ciasnota podbarkowa
Przeciążeniowy ból barku związany ze ścięgnami i kaletką pod wyrostkiem barkowym; nasila się przy unoszeniu ręki.
Czerwone flagi
Objawy sugerujące poważną przyczynę bólu, wymagające pilnej oceny lekarskiej (np. drętwienie krocza, zaburzenia zwieraczy, narastające osłabienie, gorączka, uraz).
Dno miednicy
Grupa mięśni i tkanek zamykających miednicę od dołu; podtrzymuje narządy, kontroluje zwieracze i współpracuje z oddechem i stabilizacją tułowia.
DOMS (zakwasy)
Opóźniona bolesność mięśni pojawiająca się 24–72 godziny po nowym lub intensywnym wysiłku. Nie jest spowodowana „kwasem mlekowym”.
Drop jump
Zeskok z niewielkiej wysokości z natychmiastowym wyskokiem; używany w testach i treningu plyometrycznym. Wymaga dobrej kontroli lądowania.
EBM (medycyna oparta na dowodach)
Podejście, w którym decyzje kliniczne opierają się na najlepszych dostępnych badaniach, doświadczeniu specjalisty i preferencjach pacjenta.
Ekscentryczne ćwiczenie
Faza ruchu, w której mięsień pracuje, wydłużając się (np. powolne opuszczanie ciężaru). Ważne w rehabilitacji ścięgien i mięśni.
Endoproteza
Sztuczny staw (np. biodrowy lub kolanowy) wszczepiany w miejsce zniszczonego, najczęściej zwyrodnieniem.
Hipertrofia
Zwiększenie przekroju (masy) mięśnia w odpowiedzi na trening oporowy.
Hop testy
Testy skoków jednonóż (na odległość, potrójny, naprzemienny, na czas) oceniające moc, kontrolę i symetrię kończyn dolnych.
Izometria
Napinanie mięśnia bez zmiany jego długości (np. utrzymanie pozycji „krzesełka” przy ścianie). Często stosowane do zmniejszenia bólu przy tendinopatii.
Kolano skoczka
Tendinopatia ścięgna rzepki: punktowy ból pod rzepką nasilany skokami i lądowaniami.
Kryteria zamiast kalendarza
Zasada rehabilitacji: do kolejnego etapu przechodzi się po spełnieniu kryteriów (siła, zakres ruchu, brak obrzęku, kontrola), a nie po upływie określonego czasu.
LSI (Limb Symmetry Index)
Wskaźnik symetrii: wynik nogi operowanej podzielony przez wynik nogi zdrowej, w procentach. Przed powrotem do sportu orientacyjnie oczekuje się ≥ 90%.
Łąkotka
Chrząstka włóknista w kształcie półksiężyca, amortyzująca i stabilizująca kolano. Może ulec urazowemu lub zwyrodnieniowemu uszkodzeniu.
MCL (więzadło poboczne przyśrodkowe)
Więzadło po wewnętrznej stronie kolana, chroniące przed koślawieniem. Izolowane urazy zwykle leczy się zachowawczo.
Mobilizacja stawu
Technika terapii manualnej polegająca na kontrolowanych ruchach w stawie w celu zmniejszenia bólu i poprawy ruchomości.
Movement (trening ruchowy)
Forma treningu opartego na podporach, lokomocji (np. bear crawl) i przejściach między pozycjami; rozwija kontrolę, koordynację i mobilność.
NRS (skala bólu 0–10)
Numeryczna skala oceny bólu: 0 to brak bólu, 10 to najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić.
Ottawa Ankle Rules
Reguły kliniczne pomagające zdecydować, czy po urazie kostki potrzebne jest RTG.
PFP (ból rzepkowo-udowy)
Rozlany ból wokół lub za rzepką, nasilany schodami, przysiadami i długim siedzeniem; podstawą leczenia są ćwiczenia i edukacja.
Plyometria
Ćwiczenia z szybkim rozciągnięciem i skurczem mięśnia (skoki, lądowania, rzuty), rozwijające moc i sprężystość. Wprowadza się je stopniowo, po zbudowaniu bazy siłowej.
Prehabilitacja
Przygotowanie ciała (siła, zakres ruchu, nauka ćwiczeń) przed planowaną operacją, aby ułatwić start rehabilitacji.
Przepona
Główny mięsień oddechowy oddzielający klatkę piersiową od jamy brzusznej; współpracuje też ze stabilizacją tułowia.
RTS (Return to Sport)
Powrót do sportu: proces i decyzja oparta na testach siły, skoków, kontroli ruchu i gotowości psychicznej.
Rwa kulszowa
Ból promieniujący wzdłuż nogi, związany z podrażnieniem korzeni nerwowych lub nerwu kulszowego.
Sensytyzacja (nadwrażliwość układu nerwowego)
Stan, w którym układ nerwowy reaguje silniejszym bólem na bodźce, także mimo zagojonych tkanek; częsty w przewlekłym bólu.
Staw krzyżowo-biodrowy (SIJ)
Staw łączący kość krzyżową z biodrową; o niewielkiej ruchomości, może być źródłem bólu okolicy pośladka i krzyża.
Stożek rotatorów
Grupa czterech mięśni i ścięgien stabilizujących głowę kości ramiennej w barku.
Tendinopatia
Przeciążeniowy problem ścięgna z bólem i zmianami w jego strukturze; leczy się stopniowym obciążaniem, nie samym odpoczynkiem.
Terapia manualna
Zestaw technik wykonywanych rękami terapeuty (mobilizacje, praca na tkankach miękkich) w celu zmniejszenia bólu i poprawy ruchu — najlepiej jako element planu z ćwiczeniami.
Test Thompsona
Badanie kliniczne w podejrzeniu zerwania ścięgna Achillesa: ściskanie łydki w leżeniu na brzuchu — brak zgięcia podeszwowego stopy wskazuje na zerwanie.
Trening medyczny
Trening siłowy i funkcjonalny prowadzony przez fizjoterapeutę, dopasowany do schorzeń, urazów i możliwości pacjenta.
Y-Balance
Test dynamicznej równowagi i kontroli: sięganie stopą w trzech kierunkach na jednej nodze.
Zamrożony bark
Zarostowe zapalenie torebki stawowej barku: narastający ból i ograniczenie ruchu we wszystkich kierunkach, przebiegające w kilku fazach.
Zasada 24 godzin
Praktyczna reguła: oceń ból i sztywność następnego dnia po aktywności. Tak samo lub lepiej — możesz zwiększać obciążenie; wyraźnie gorzej — zmniejsz je o krok.
Definicje mają charakter edukacyjny i uproszczony. Nie zastępują konsultacji. Źródła i standardy treści.
Potrzebujesz pomocy fizjoterapeuty?
Pomagam z tym problemem w gabinecie w Dąbrowie Tarnowskiej. Wizyta trwa 50 minut i kosztuje 150 zł — diagnostyka, terapia i plan ćwiczeń od pierwszego spotkania.
ul. Oleśnicka 3, 33-200 Dąbrowa Tarnowska